MARAGA: 70
TSHIFHINGA: awara 2
PFESESANI
Vhalani ndaela dzi tevhelaho nga vhuronwane ni sa athu u fhindula mbudziso:
Ni songo lingedza u vhala bammbiri ḽoḓhe. Ṱolani siaḓari ḽa ZWI RE NGOMU ni swaye nomboro dzo ḓisendekaho kha bugu dze na guda ṅwaha uno. Nga murahu, ni vhale dzimbudziso uri ni kone-ha u fhindula idzo dzine na funa.
KHETHEKANYO YA A: Nganea 
KHETHEKANYO YA C: Nganeapfufhi 
KHETHEKANYO YA D: Vhurendi 
Tevhedzani ndaela dzo ṅwalwaho mathomoni a khethekanyo iṅwe na inwe nga vhuronwane.
Fhindulani mbudziso u bva kha khethekanyo MBILI dzo fhelela, mbudziso NTHIHI-NTHIHI u bva kha IṄWE NA IṄWE ya idzo khethekanyo MBILI. (Kha KHETHEKANYO YA D: Vhurendi, ni fhindule mbudziso MBILI). Shumisani mutevhe wa u sedzulusa uri ni thusee.
Nomborani phindulo dzaṋu nga nḓila ye mbudziso dza nomborwa ngayo.
Thomani khethekanyo IṄWE na IṄWE kha siaḓari ·ISWA.
Ṅwalani nga vhudele, nahone zwi no vhalea.
Ndangatshifhinga yo anganyiwaho: Shumisani minetse i re henefho kha 60 kha khethekanyo iṅwe na iṅwe.
Vhulapfu ha mbudziso ndapfu: Maipfi a u bva kha 250 u swika kha 300.
ZWI RE NGOMU
Ni fanela u fhindula mbudziso MBILI ni tshi khou shumela maraga dza 70, hu fhindulwa mbudziso NTHIHI kha lushaka lu.we na lu.we lwa bugu dze na vhala.
Fhindulani mbudziso NTHIHI iṅwe na iṅwe.
MBUDZISO 1: U tshila ndi u vhona
Mbudziso ndapfu
Maraga: 35
KANA
MBUDZISO 2: U tshila ndi u vhona
Mbudziso pfufhi
Maraga: 35
KANA/NA
Fhindulani mbudziso NTHIHI iṅwe na iṅwe.
Mbudziso ndapfu
Maraga: 35
KANA
Mbudziso pfufhi
Maraga: 35
KANA/NA
KHETHEKANYO YA C: ZWA VHUTSHILO - NA Milubi na LL Mafenya
Fhindulani mbudziso NTHIHI iṅwe na iṅwe.
MBUDZISO 5: Ai! Ndi mini?
Mbudziso ndapfu
Maraga: 35
KANA
Mbudziso pfufhi
Maraga: 35
KANA/NA
KHETHEKANYO YA D : VHURENDI
Fhindulani mbudziso MBILI dziṅwe na dziṅwe.
MBUDZISO 7: Ri londe haya hashu
Mbudziso pfufhi
Maraga: 17ṋ
KANA/NA
MBUDZISO 8: Mukosi wa luaviavi
Mbudziso pfufhi
Maraga: 17ṋ
KANA/NA
Mbudziso pfufhi
Maraga: 17ṋ
KANA/NA
MBUDZISO 10: Tshelede
Mbudziso pfufhi
Maraga: 17ṋ
MUTEVHE WA U SEDZULUSA
KHETHEKANYO
MBUDZISO
TSHIVHALO TSHA MBUDZISO TSHO TEAHO
A: Nganea (mbudziso ndapfu KANA pfufhi)
KANA/NA
B: Ḓirama (Mbudziso ndapfu KANA pfufhi)
KANA/NA
C: Nganeapfufhi (Mbudziso ndapfu KANA pfufhi)
KANA/NA
D: Vhurendi
KHETHEKANYO YA A: NGANEA
Fhindulani mbudziso NTHIHI kha idzo dzi re afho fhasi.
MBUDZISO 1 (Mbudziso ndapfu)
Mulaedza muhulwane buguni iyi ndi ufhio? Ṱalutshedzani ni tshi tikedza nga mafhungo a wanalaho buguni iyi.
KANA
MBUDZISO 2 (Mbudziso pfufhi)
Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni kone u fhindula mbudziso dzi a tevhelaho:
Maria a nga vha a tshi khou ntshuma mini? Hafhu ro funana u bva kale? Kani u khou vhona ndi si na maimo a nḓha? Kani u khou vhona ndi tshi tou vha mabalane muvhusoni? Kani u khou vhona ndi tshi khou gidima nga tshikorokoro tsha kalekale?"
Hu sa athu na u fhela tshifhinga tshilapfu, Mashudu a vha a tshi ri o wa muḓini wa Maria. Vhunga na gethe yo vha i songo valwa, o mbo ḓi ya a paka goloi yawe nga ngei murahu. "Matsina maambiwa ndi one. Mashudu u ralo nga u vhona goloi ya Mpho. Ndaḓiso, izwo o vha a tshi khou mmbudza ngoho. Litshani ndi khokhonye." Kukhokhonyele kwa hone, ndi kwa muthu o sinyuwaho. "Maria! Maria!" muvhidzeleli ndi Mpho.
Ndi mini? Ndi mini Mpho?" Maria u aravha nga ipfi ḽine ḽa tou pfala zwauri ndi ḽa muthu a re na khofhe. "Ndi khou pfa hu na muthu ane a khou khokhonya. A nga vha e nnyi?"
Hu na vhushaka-ḓe vhukati ha Nḓatiso na Mashudu?
Hu na vhushaka-ḓe vhukati ha Mashudu na Maria?
Mashudu o vha a tshi shuma mini?
Mushumo we Mpho a gudela wone ndi ufhio?
Mushumo wa Maria ndi ufhio?
Ho bvelela mini nga murahu ha musi Maria o no vula vothi? Bulani ZWIVHILI.
Mafhungo aya a khou bvelela ngafhi?
U ya nga ha kuhumbulele kwa Mashudu hu na zwine Maria a khou mu litshela zwone. Ndi zwifhio? Bulani ZWIRARU.
Ndi zwifhio zwe Mashudu a vhudzwa nga Ndaḓiso?
Nga murahu ha musi o vhudzwa ayo mafhungo o ita mini?
Ndi ngani Maria o funana na Mpho? Bulani ZWIVHILI.
Ndi ngani Maria a songo hana u vula vothi musi Mashudu a tshi khou khokhonya?
Mpho na Mashudu vho vha vha tshi ḓivhana? Tikedzani phindulo yaṋu.
Arali ho vha hu inwi Mashudu, ni vhona unga no vha ni tshi ḓo ita mini?
ṰHANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA A:
KANA/NA
Fhindulani mbudziso NTHIHI kha idzo dzi re afho fhasi.
MBUDZISO 3 (Mbudziso ndapfu)
KANA
MBUDZISO 4 (Mbudziso pfufhi)
Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni kone u fhindula mbudziso dzi a tevhelaho:
Aiwaa, nndwa yashu zwino ndi ya u fhungudza vhugevhenga na u lusa u sika mishumo kha vhadzulapo. Ndayotewa ya shango ḽashu yo fhela. Ndi ḽone ifa ḽa vhana vha vhana vhashu. Ndaa.
Mafhungo ayo o ambiwa nga nnyi?
Muambi o vha a tshi khou amba na nnyi?
Ho vha ho bvelela mini zwine zwa ḓokonya muambi uri a ambe ayo mafhungo?
Bulani madzina mararu a vharangaphanḓa vha madzangano a poḽotiki o bulwaho buguni iyi, ni dovhe ni bule na madzangano avho.
Bulani zwithu zwiḓanu zwine arali inwi no vha ni murangaphanḓa kana muphuresidennde wa shango no vha ni tshi nga itela lushaka zwone.
Ndi ngani uyo muambi o vha a tshi khou amba nga ha u sikela vhadzulapo mishumo?
Arali inwi no vha ni Muphuresidennde Vho-Muthumukhulu no vha ni tshi ḓo ita mini u langa nyimele i re kha ḓirama iyi? Ṱalutshedzani.
ṰHANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA B:
KANA/NA
KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI
ZWA VHUTSHILO - NA Milubi na LL Mafenya
Fhindulani mbudziso NTHIHI kha idzo dzi re afho fhasi.
MBUDZISO 5 (Mbudziso ndapfu)
Nganeapfufhi ya "Ndi a puḓedza ha itea ḓembe" i na zwine ya ri funza zwone (milaedza) vhutshiloni. Inwi bulani zwiḓanu ni tshi tikedza nga zwi bvaho kha iyi nganeapfufhi.
KANA
MBUDZISO 6 (Mbudziso pfufhi)
AI! NDI MINI?
Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni kone u fhindula mbudziso dzi a tevhelaho:
Tsho mangadzaho vhathu ndi tsha uri Vho-Mathada vha nga vha hani na ṅwana na Avhaathu ngeno hu na uri vho vha vha tshi khou balelwa nga mufumakadzi wa u thoma. U balelwa havho u vha na vhana ndi tshone tshithu tsho itaho uri vha ḓalane na mufumakadzi wavho wa u thoma. Vha zwi ḓivhesaho ndi vha no ri Vho-Mathada ndi vha no ḓolou siwa vho eḓela vhe vhoḓhe khishini musi hu hone mbokoti i tshi khou naka na shango.
Afha ḓafulani iyi ye Vho-Mathada na mufumakadzi vha vha vho dzula khayo, ho vha hu na vhafunzi vhavhili, Mangalani na Tshiḓereke. Mangalani ndi mufunzi we a vha e na bvumo ḽihulu u ya nga he shango ḽa ya. Musi waini yo no ya ḓhohoni, Mangalani zwe a vha a tshi vho amba na u ita zwo vha zwi si tsha pfadza.
Bulani madzina a vhathu vhararu vhe vha vha vho dzula ḓafulani ḽithihi na Vho-Mathada.
Mafhungoni aya e na vhala ni vhona zwe zwa kunga Mangalani uri a ambise Avhaathu zwi zwifhio?
Musadzi wa vhuvhili wa Vho-Mathada ndi nnyi?
Ndi tshini tshe tsha ita uri Vho-Mathada vha male musadzi wa vhuvhili?
Aya mafhungo a khou bvelela vhathu vhe ngafhi?
Ndi ufhio mushumo we wa vha u tshi shuṅwa nga Sofi?
Kha nganeapfufhi iyi hu na zwithu zwi songo teaho u itwa nga mufunzi. Inwi zwi buleni.
Sumbedzani phambano NTHIHI ya kutshilele vhukati ha Sofi na mufumakadzi wa Vho-Mathada wa vhuvhili.
Buletshedzani mbonalo ya tshivhumbeo tsha musadzi wa vhuvhili wa Vho-Mathada.
Kha nganeapfufhi iyi hu na zwine ra guda vhutshiloni. Zwi buleni.
Vho-Mathada vho ri u nwa waini vha thoma u kumedza ḓafulani. Inwi bulani masiandaitwa o bveledzwaho nga u nwa waini na u kumedza uho.
Mbudziso dzi tevhelaho dzi fhinduleni nga Ee kana Hai, ni dovhe ni tikedze phindulo yaṋu:
Mangalani ndi mufunzi a funaho vhasadzi.
Vho-Mathada ndi munna we a mala mufumakadzi muthihi fhedzi.
Kha mafhungo a tevhelaho nangani phindulo yo teaho kha nṋa dze na ṋewa:
Avhaathu a tshi ḓuwa na Mangalani thoilethe ndi musi Vho-Mathada vha tshi khou ...
Mufunzi we a vha e na bvumo ḽihulu ndi ...
Ni vhona zwe Mangalani a ita thoilethe na mufumakadzi wa Vho-Mathada zwi tshi anana na mushumo wawe? Tikedzani.
Zwe Vho-Mathada vha ḓangana nazwo vho mala mufumakadzi wavho wa vhuvhili zwi a ni takadza kana zwi a ni pfisa vhuḓungu? Tikedzani phindulo yaṋu.
ṰHANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA C:
KANA/NA
KHETHEKANYO YA D: VHURENDI
MBUDZISO 7 (Mbudziso pfufhi)
Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni ḓo kona u fhindula mbudziso dzo ḓisendekaho khatsho:
Ri londe haya hashu - T Mudau
Matsheloni ri karuswa nga nyimbo
Vhududo ha ḓuvha ri sike lwashu luimbo.
Ri rende Ramakole Musiki wa mvula
O ri ṋeaho shango, zwimela na phukha ri vhuse
Nga tshanḓa tshi londaho vhutshilo vhu ande,
Ri khunyeledze zwo sikiwaho nga Raluvhimba.
Yawee! iwe muthu, ngavhe u vhe muthu
U si vouthe wa shandukisa haya hashu
Vhekanya he wa tshinyadza; sikulula
Mvula dzi ne, milambo i elele sa mulovha.
Tshirendo itshi ndi tsha lushaka-ḓe? Tikedzani phindulo yaṋu.
Ndi mini zwi rendaho Mudzimu nga matsheloni?
Hu na maipfi mararu e murendi a a shumisa ane a vha pfanywa ya ipfi Mudzimu. A buleni.
Bulani ZWIRARU zwe Mudzimu a ri ṋea zwone.
Ndi ngani mvula dzi si tsha na?
Ndi zwifhio zwi dinaho murendi kha tshirendo hetshi?
KANA/NA
MBUDZISO 8 (Mbudziso pfufhi)
Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni ḓo kona u fhindula mbudziso dzo ḓisendekaho khatsho:
U nga u dzula nga vhuḓungu hu hashu
Zwa vha zwone phangami ya ḽino
Tsha kavha vhunga gwitha kha muvhula wa tsilu.
Vhone vha mbilu ntswu vhe koḓo
¸amusi vha sea vha xaxara
Sa khali tshivhasoni vha pembela
·a matshelo dakalo ḽa pfuvha nga mvuwo ya mutsho.
·a ṋamusi ḽi kovhela khofheni ha dakalo hu songo vhonwa
Magalangafhasi a ḓo simuwa mugugumelani thovhoni dza mbilu.
Kha mbudziso dzi tevhelaho nangani phindulo i re yone ni i ṅwale:
Kha mutaladzi wa u thoma murendi u khou sumbedza uri ...
A vhathu vha khou ḓiphiṋa nga u ḽa.
B vhathu hu na zwine vha shenga ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe.
C vhathu vha khou tambula.
A buguni dza vhurendi.
B bivhilini.
C buguni dza nyimbo.
Gwitha ...
A ndi tshiṋoni tshi no tshela vhusiku.
C ndi tshiṋoni tshi no ḽa thoro.
D ndi tshiṋoni tsha vhaloi.
Tshirendo itshi ndi tsha lushaka-ḓe?
Vhuḓipfi ha murendi tshirendoni itshi ndi vhufhio?
Topolani mutaladzi u sumbaho uri vhuaḓa vhune ha khou bvelela shangoni ho dina Mudzimu.
Tshifanyiso tsha muhumbulo tshi wanalaho kha tshitanza tsha vhuraru ndi tshifhio?
U ya nga ha tshitanza tsha u fhedzisela zwi fhedzaho dakalo ḽa vhathu ndi zwifhio?
Tshirendo itshi tshi na mitaladzi mingana?
KANA/NA
MBUDZISO 9 (Mbudziso pfufhi)
Vhalani tshirendo tshi tevhelaho uri ni ḓo kona u fhindula mbudziso dzo ḓisendekaho khatsho:
I nga khomba tshiḓongiswa tsha mbilu
Ngavhe u vhe tombo ndi musi u musuku
Ngavhe u vhe luḓi, ndi musi u mutoli
Ngavhe u vhe nnḓu, wo vha u tshi ḓo vha pfamo.
Vhuthihi nga vhu nge ha guma ḽa ṋotshi
Ndivho na mbilu zwi vhe zwithihi
Ni si kuḓane sa ṋanga dza kholomo nga tshaṋu
Musi khaedu i thavha ni si dzhenwe nga ṋowagudu
Mulunzhedzi wa vhuthihi ha vhaḓaleli sa musomi wa tshithatha
Iwe u shanduke tshiala tsha Afurika Tshipembe
Mihuvho na mifhululu nga zwi ḓavhe bonelelo kha iwe
Ngauri fhulufhelo ḽa lushaka ndi enewe.
Ndi tshifanyiso tshifhio tsha muhumbulo tsho shumiswaho kha mutaladzi wa vhuḓahe?
Bafanabafana i a kunda thimu dzoḓhe dza Afrika Tshipembe? Tikedzani phindulo yaṋu nga u khoutha zwi bvaho tshirendoni itshi.
Thimu iyi ya Bafanabafana murendi u a i funa? Tikedzani phindulo yaṋu.
Ṅwalani mutaladzi wa vhu 12 nga maipfi aṋu.
Ndi zwifhio zwine zwa tea u ḓuḓuwedza vhatambi vha thimu ya Bafanabafana?
Fhedzisani: Guma ndi ḽa ...
KANA/NA
MBUDZISO 10 (Mbudziso pfufhi)
Vhalani tshirendo tshi tevhelaho u ri ni ḓo kona u fhindula mbudziso dzo ḓisendekaho khatsho:
U muthomi wa mirango
Wa tshenisa miḓi
Wo naka wo vhifha
Wo vhifha nga muthu
Lunako lwau a si lwa vhuthu
U shandula mbilu-vhuthu ya vha mbilu-tombo
U sengenedza vhathu ya fhedza yo tswuka
Wa nwa mapfura ha sala marambo
Kha tshirendo itshi murendi u khou khoḓa kana u khou sasaladza tshelede? Tikedzani phindulo yaṋu.
Topolani mutaladzi u sumbaho uri muthu a re na tshelede u a huliswa.
Murendi tshelede u i vhona nga nḓila-ḓe?
Topolani mutaladzi u sumbaho uri vhaṅwe vhathu a vha koni u shumisa tshelede zwavhuḓi.
Ndi raimi ya lushaka-ḓe yo shumiswaho kha tshitanza tsha u fhedzisela?
Ndi pfalandoḓhe ifhio i bveledzaho asonentsi kha mutaladzi wa u fhedzisela?
Topolani mutaladzi u sumbaho uri tshelede i a ita uri muthu we a vha o luga a vho vha na tshiḓuhu.
Tshitanza tsha vhuvhili tshi na mitaladzi mingana?
ṰHANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA D:
